Opiniestuk | Wachtlijst sociale huur

1-7-2021

Waarom de stijgende wachtlijsten voor sociale woningen wel een probleem zijn.

 

Gisteren stuurde Matthias Diependaele een persbericht uit naar aanleiding van de stijging van het aantal kandidaten op de wachtlijst voor een sociale woning. De minister doet er een aantal opmerkelijke uitspraken die niet stroken met de bevindingen uit de praktijk die HUURpunt vaststelt en de signalen die we krijgen van onze leden. De cijfers waarnaar verwezen wordt zijn voor de duidelijkheid het aantal kandidaat-huurders op de wachtlijsten bij sociale huisvestingsmaatschappijen. Niet alle kandidaten op de wachtlijsten van sociale verhuurkantoren zijn daar bijgeteld. In de praktijk stellen we vast dat gezinnen in hoge nood vaak wel bij het sociaal verhuurkantoor aankloppen, maar niet altijd tot bij de huisvestingsmaatschappij geraken.

De minister wijst op een afvlakking van de langetermijngroei. Om de cijfers juist te interpreteren moet je immers rekening houden met de tweejaarlijkse actualisering van de wachtlijsten. Dat klopt. HUURpunt peilde begin 2021 bij haar leden naar de impact van corona op de inschrijvingen van kandidaat-huurders en deed dat op basis van nieuwe kandidaatsdossiers. Die cijfers worden niet vertekend door actualisatie. In de laatste maanden van 2020 tellen we een groei van 20% van het aantal aanmeldingen. Dat deze groei minder zichtbaar is in de globale cijfers voor 2020 heeft te maken met een terugval van de dienstverlening als gevolg van de lockdown in het voorjaar. Er zijn dus redenen om aan te nemen dat de afvlakking in de groei van de wachtlijsten eerder te danken is aan corona dan aan goed sociaal woonbeleid. Bovendien betekent een stijging van de wachtlijst, zelfs als ze vertraagt, nog altijd dat er minder toewijzingen kunnen gedaan worden dan er nieuwe kandidaten aanmelden.

"Wie op de wachtlijst voor een sociale woning staat, leeft niet op straat." Stelt de minister verder. Uit gegevens over de woonnood van kandidaat-huurders op de wachtlijst van sociale verhuurkantoren blijkt nochtans dat heel wat kandidaat-huurders net wel te maken hebben met dreigende of effectieve dakloosheid. In 2019 registreerden de sociale verhuurkantoren 6000 dossiers van kandidaten die dakloos waren, in tijdelijke opvang of noodwoningen verbleven  of om verschillende redenen binnen 3 maanden hun woning moesten verlaten. In hetzelfde jaar werden ter vergelijking ongeveer 10.000 woningen toegewezen aan nieuwe sociale huurders. De sociale verhuurkantoren staan in voor een kwart van die toewijzingen en geven voorrang aan kandidaten in hoge nood met te laag inkomen om zelfstandig een oplossing te vinden. Heel wat huishoudens leven noodgedwongen wel op straat of in tijdelijke opvang. Bovendien komt wie uit noodzaak veel te duur huurt niet in aanmerking voor een huurpremie.

HUURpunt stelt een stijging vast van het aantal kandidaat-huurders voor een sociale woning. Meer huishoudens melden zich aan met een erg dringende woonnood, en meer huishoudens blijken te moeten rondkomen met een leefloon. Vooral mensen in precaire jobs met onzekere statuten lijken te lijden onder de gevolgen van de corona-crisis en daarvan kondigen de gevolgen zich nu al aan. Cijfers over het aantal nieuwe aanmeldingen bij SVK Zuid-Oost-Vlaanderen wijzen in de richting van een verder stijgende tendens in 2021. Wat we nu nodig hebben is een sterke stijging van het aanbod en initiatieven die zorgen dat vrijkomende sociale woningen in de eerste plaats gaan naar die gezinnen die er het meeste nood aan hebben.

Meer woningen

Sociale woningen zijn uiteraard niet op een paar weken gebouwd. Daarvoor is geld, ruimte en tijd nodig. Het geld wordt vrijgemaakt, ruimte om te bouwen is echter schaars, en de woningen zijn niet op één twee drie gebouwd. Onduidelijkheid over toekomstige werkingsgebieden zet bovendien hier en daar een rem op de voorbereiding van nieuwe projecten waarvan niet zeker is of die straks nog in beheer van de nieuwe woonmaatschappij zullen blijven. Dan komen we bij de sociale verhuurkantoren. Zij maken bestaande private huurwoningen beschikbaar voor sociale verhuur. Doordat ze de bestaande woningvoorraad aanspreken kunnen zij sneller instaan voor de nodige groei. In de afgelopen 10 jaar groeide het patrimonium met 138%, wat overeenkomt met een kwart van de groei in het totale aanbod. Het potentieel ligt vandaag in een sterk geprofessionaliseerde sector wellicht nog een pak hoger. De grote belemmering is hier echter ook dat de reorganisatie van de structuren een sterke groei bemoeilijkt.

Eerlijker toewijzen

Een eerlijk systeem betekent voor HUURpunt dat vrijgekomen woningen toegewezen worden aan gezinnen die de woning het meest nodig hebben. Je kan de deuren niet open zetten voor alle 169.000 kandidaat-huurders als je slechts 10.000 toewijzingen per jaar doet. Wachttijden lopen dan in theorie op tot gemiddeld bijna 17 jaar. Vandaag wijzen SHM's en SVK's samen jaarlijks 3000 woningen (30%) toe aan kandidaten in erg precaire situaties. De nood is dubbel zo groot. Momenteel staat er een nieuw toewijzingsmodel in de steigers. Het nieuwe systeem moet het SVK-puntensysteem vervangen. Nochtans zorgt dit systeem al jaren dat de schaarse woningen op een objectieve manier kunnen toegewezen worden aan kandidaten die ze het meest nodig hebben. Tot op vandaag is aan ons niet bevestigd dat er in het nieuwe systeem garanties zitten om de 30% van vandaag te kunnen behouden.

Voor HUURpunt is een sociale woning meer dan een beloning voor wie lang en geduldig kan wachten, maar een noodzaak voor wie geen andere mogelijkheid heeft om zijn recht op wonen te realiseren.

HUURpunt betreurt de goednieuwsshow die gegeven werd in de media en in de plenaire zitting van het Vlaams Parlement. De sociale verhuurkantoren staan in de frontlinie en zien dat de private huurmarkt steeds minder in staat is om de doelgroep van sociaal wonen op te vangen. De problemen die we vaststellen en de oplossingen die we aanreiken worden door de minister echter nog onvoldoende ernstig genomen.

Het realiseren van voldoende en toegankelijk aanbod betaalbare en kwalitatieve sociale woningen is het antwoord dat we van het beleid en de minister verwachten om armoede in te dijken en dakloosheid te vermijden. Daartoe moet het nieuwe toewijssysteem jaarlijks minstens 3000 mensen in de meest acute nood toeleiden naar sociale huisvesting !


Wim Boone, stafmedewerker beleid bij HUURpunt vzw
Eric Vos, directeur HUURpunt vzw


Grafieken:
Aantal aanmeldingen per maand in 2019 en 2020